Jul 15, 2009

Câu chuyện về những tên trộm và hệ thống cân bằng động

From Neitcouq's blog

Chuyện kể rằng, tại một đất nước nọ, mọi công dân đều là những tên trộm. Ban ngày họ ngủ, ban đêm, họ rời khỏi nhà mình để đến nhà hàng xóm và trộm lấy một vài thứ. Và vì ai cũng là kẻ trộm nên bất kỳ lúc nào đem chiến lợi phẩm về nhà, họ cũng nhận thấy nhà của họ vừa bị mất đi một thứ gì đó. Họ cho đó là điều hiển nhiên, vì thế hàng đêm, họ vẫn cứ ra khỏi nhà, cố cạy cửa một nhà khác và khuân về một thứ gì đó. Tất cả họ đều nghĩ đến chuyện ăn trộm nhưng không ai nghĩ đến chuyện bắt trộm. Và vì giá trị của những tài sản bị đánh cắp được xem là tương đương nhau nên cuối cùng cũng chẳng ai mất gì cả. Dĩ nhiên, cũng chẳng ai được gì cả.

Nhưng rồi một buổi tối đầy trăng, có một anh chàng chợt nhận thấy, thật nhàm chán khi là một tên trộm. Anh ta thấy rằng, so với việc cạy cửa nhà người khác thì ngắm trăng có lẽ là việc làm thú vị hơn. Cũng có thể anh ta bị thôi thúc bởi các nguyên tắc đạo đức mà anh ta đọc được trong một cuốn sách nào đó, rằng thật tội lỗi khi làm một tên trộm, rằng Chúa sẽ trừng phạt những kẻ chỉ biết nhòm ngó tài sản của người khác. Rằng làm một tên trộm thì không bao giờ có thể lên được Thiên Đàng. Cũng có thể anh ta bổng nhiên thông minh hơn những người còn lại để nhận thấy việc mình đang làm thật sự vô ích.

Tóm lại là hôm đó anh ta ở nhà. Và theo nguyên lý Dirichle thì ít nhất có một tên trộm đêm hôm đó không thu hoạch được gì. Hắn đứng chờ trước cổng, mong anh chàng cá biệt của chúng ta bước ra để hắn có thể cạy cửa vào nhà, kiếm một món đồ nào đó. Nhưng hắn đã chờ đợi vô ích. Cho tới sáng, khi hắn về nhà với hai bàn tay không thì cũng là lúc hắn nhận thấy nhà hắn bị mất đồ, bởi 1 tên trộm khác may mắn hơn.

Và từ đó, qui luật cân bằng đã bị phá vỡ. Có ít nhât 1 tên trộm giàu hơn những tên trộm còn lại. Có ít nhất 1 tên trộm nghèo hơn những tên trộm còn lại. Cứ thế, sự phân hóa ngày càng lớn. Tên trộm giàu nhất đến 1 lúc nào đó không cần phải đi ăn trộm nữa. Hắn là tên trộm thứ 2 giải nghệ. Một vài tên trộm cũng quyết định giải nghệ vì chúng liên tiếp xui xẻo vào phải nhà của những kẻ chẳng còn gì để trộm. Đất nước của những tên trộm bị diệt vong từ đó. Câu chuyện cũng kết thúc ở đây.

Một cách vật lý mà nói, mọi hệ thống cân bằng đều động. Với người quan sát bên ngoài, hệ thống trông có vẻ tĩnh, nhưng kỳ thực bên trong, các phần tử luôn luôn vận động, hoán đổi cho nhau để đảm bảo hệ thống không bao giờ sụp đổ. Với hệ thống có độ nhạy cảm cao, sự thay đổi quĩ đạo của 1 thành tố cũng có thể tạo ra mức ảnh hưởng khó lường. Với 1 hệ thống vừa phức tạp, vừa nhạy cảm (ví như 1 thể chế nhà nước ?), sự thay đổi của một hay một vài thành tố là điều khó tránh khỏi và không thể kiểm soát. Sự thay đổi này đôi khi dẫn đến sự biến đổi đổi của toàn bộ hệ thống - cái mà chúng ta biết đến với tên gọi hiệu ứng domino. Bản thân sự thay đổi không phải lúc nào cũng mang ý nghĩa tiêu cực, vì nó có xu hướng phá vỡ hệ thống cân bằng cũ đã lỗi thời để thiết lập nên hệ thống cân bằng mới phù hợp hơn.

Jul 12, 2009

10:23 PM - No comments

Suỵt, đang suy nghĩ!

Theo truyền thuyết, tổ tiên của người Trung Quốc là người thuộc họ Hữu Sào, một giống người còn ăn lông ở lỗ, làm tổ trên cây. Sau, họ Toại Nhân phát minh ra lửa để nấu chín thức ăn (chứ không phải Prometheus chôm lửa từ các vị thần như trong thần thoại Hy Lạp đâu nhá). Họ Phục Hi phát minh ra lưới để săn thú, đánh cá và bước đầu biết chăn nuôi. Phục Hi chết, truyền ngôi cho Thần Nông, vốn được người Trung Quốc xem là ông tổ nghề nông, đã dạy cho dân chúng cách cày cấy, trồng trọt...

Sau Thần Nông tới Hoàng Đế, ông là người có công dạy dân xây nhà bằng gạch, trồng dâu nuôi tằm, dệt vải, đóng xe...Sau Hoàng Đế là các đời Nghiêu, Thuấn, Vũ vốn rất nổi tiếng trong lịch sử Trung Hoa. Thời Nghiêu Thuấn, dân cư an nhàn, cuộc sống thái bình. Người đi ngoài đường thấy của rơi không lượm, người ở trong nhà tối ngủ không phải đóng cửa. Karl Marx có mơ về 1 xã hội cộng sản trong tương lai chắc cũng chỉ tới mức đó.

Trước thời Vũ, người Trung Quốc sống trong những liên minh bộ lạc, mỗi khi cần giải quyết các công việc chung quan trọng như ra quyết định chiến tranh, hòa bình, bầu lại thủ lĩnh...đều triệu tập các hội nghị phụ lão và các thủ lĩnh quân sự. Có thể xem đó là một hình thái dân chủ kiểu công xã nguyên thủy.

Tuy nhiên đến thời Vũ, sự phân hóa diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Người giàu càng tích lũy được nhiều tài sản. Người có thế lực được chia nhiều nô lệ hơn, thế lực lại càng tăng. Quyền uy của các tù trưởng ngày càng lớn. Sau khi Vũ chết, chức thủ lĩnh bộ lạc không do bầu cử dân chủ nữa, mà do con Vũ là Khải kế vị, sáng lập nên nhà Hạ - mở đầu thời kỳ chiếm hữu nô lệ ở Trung Quốc (chứ không phải là mở đầu triều đại phong kiến đầu tiên ở Trung Quốc như trên wikipedia đã viết. Tần Thủy Hoàng mới là người khai sáng ra triều đại phong kiến đầu tiên của Trung Quốc, khoảng TK thứ 3 TCN, nghĩa là tới 2 thiên niên kỷ sau nhà Hạ)

Bản chất xã hội là luôn vận động. Từ một sự phân hóa (tài sản, quyền lực) đã dẫn đến sự thay đổi cả một hình thái xã hội như đã thấy ở trên. Một xã hội đúng nghĩa không thể phủ định quá trình vận động và phát triển, và do đó, việc chấp nhận phân hóa là một hiển nhiên có tính chân lý. Không hiểu Marx làm thế nào để giữ nguyên cái xã hội cộng sản "trong mơ" của Người (giả sử chúng ta sẽ đạt được điều "trong mơ" ấy) mà vẫn đảm bảo một ngày nào đó nó sẽ không phân hóa, để không bao giờ xuất hiện một hình thái chiếm hữu khác , dĩ nhiên, ở cấp cao hơn?

Jul 10, 2009

Tào lao chí dị !

From Neitcouq's blog

Chuyện kể rằng sau khi nhà vua nhận ra Tấm liền đưa vợ về cung. Cám thấy Tấm vẫn còn sống, lại xinh đẹp hơn xưa nên mới hỏi chị bí quyết. Tấm bày Cám tắm với nước sôi. Cám hí hửng làm theo liền chết nhăn răng (sách không ghi là có nhăn răng hay không, nhưng người viết nghĩ chết bởi nước sôi thì chắc phải nhăn răng mới đúng). Tấm lại lấy xác em làm mắm đem về tặng dì ghẻ, dì ghẻ tưởng thật lấy mắm ra ăn, hôm nào cũng khen ngon. Đến hôm mắm gần hết nhìn vào chỉnh mới thấy đầu lâu của con, liền lăn đùng ra chết.

Thực ra Tấm cũng suy nghĩ nhiều lắm trước khi báo thù. Tấm nghĩ mình và họ (Cám và dì ghẻ) không cùng giai cấp. Họ chỉ lo bóc lột mình, hở cơ là làm hại mình, đến chết không chừa. Không cách gì sống chung được, cũng không cách gì tha thứ được, thế nên mới quyết dùng bạo lực cách mạng để thực hiện triệt để đấu tranh giai cấp, xóa sổ kỳ hết bọn xấu xa mới thôi. Hồi đó Tấm chưa được biết đến những hình phạt dã man của thời kỳ Trung cổ nên chỉ tiến hành báo thù bằng phương pháp dân dã vậy thôi. Nếu Tấm mà bắt chước họ, không khéo giờ đã mang tiếng ác ngàn đời rồi. Cũng may !

Chuyện lại kể rằng, vì ghen ghét Thạnh Sanh kết duyên cùng công chúa Quỳnh Nga và lên ngôi thiên hạ, các hoàng tử và công hầu của 18 nước chư hầu dấy binh làm phản. Thạch Sanh đem đàn ra gảy, phân rõ phải trái thiệt hơn, làm cho quân sĩ các nước mềm lòng nản chí, kẻ nhớ cha, người thương con nhớ vợ, cuối cùng đồng ý lui binh. Thạch Sanh liền mời họ ăn cơm bằng niêu cơm thần, ai nấy đều bội phục. Trận này quân ta (bên nào thắng thì bên đó hẳn nhiên là quân ta rồi !) đại thắng. Một tiếng đàn gảy lên mà đuổi được mấy vạn quân của 18 nước chư hầu, kể cũng là việc kỳ lạ trong thiên hạ. Tuy vậy vẫn không được xếp vào những trận đánh kinh điển trong từ điển quân sự thế giới như trận Xích Bích, Waterloo, Trân Châu Cảng vì tính ra không có đổ máu, chẳng có gì thú vị.

Trước đó Thạch Sanh cũng đã tha thứ cho Lý Thông, đuổi người anh em tham lam phản bội về quê với mẹ. Tiếc rằng hôm đó trúng thứ 6 ngày 13, Lý Thông đi giữa đường thì bị trời đánh, sau biến thành con bọ hung suốt đời chui rúc nơi bẩn thỉu. Có người nghe chuyện Thạch Sanh, buộc miệng khen: quả là bậc anh hùng hiếm có, lại có tấm lòng bao dung, lấy tình yêu chiến thắng sức mạnh, lấy chí nhân để thay cường bạo vậy! Sau, Ức Trai nghe được câu cuối bèn đem viết vào Cáo Bình Ngô, cho nên bài cáo mới được hùng hồn đến vậy. Chuyện này chỉ nghe qua, chưa có dịp kiểm chứng.

Còn 1 chuyện nữa cũng chỉ nghe qua, chưa có thời gian kiểm chứng. Nghe đâu sau này hết duyên trần tục, Thạch Sanh đầu thai qua nước Ấn, làm Mahatma Gandhi. Còn Tấm đầu thai qua nước Đức hay nước Nga gì đó, kiếp sau của nàng nghe nói cũng là 1 bậc kỳ tài, có tầm ảnh hưởng còn hơn cả Gandhi...